Hoe ons belastingstelsel te vereenvoudigen? Ons fiscale stelsel is toe aan groot onderhoud. Het Renaissance Instituut doet momenteel - net als het kabinet - onderzoek naar diverse mogelijkheden om het Nederlandse systeem van belastingen en toeslagen drastisch te vereenvoudigen. Het Renaissance Instituut hanteert drie uitgangspunten: eenvoud, betaalbaarheid en rechtvaardigheid. 

Problemen huidige stelselHet huidige systeem van belastingen en toeslagen houdt armoede in stand. Meer of harder werken loont voor grote groepen Nederlanders amper. Zelfstandige ondernemers (ook ZZP’ers) hebben geen sociaal vangnet, omdat alle regels gebaseerd zijn op werken in loondienst. En van iedere euro extra inkomen, gaat het merendeel naar de schatkist. De zogenaamde marginale druk is in ons land bijzonder hoog. Het opgetuigde systeem van belastingen, heffingen, kortingen, toeslagen en premies is te complex. Dat leidt tot grote uitvoeringsproblemen bij de Belastingdienst. 

Een alternatief: het Keller-modelÉén van de mogelijkheden om tot een vereenvoudigd stelsel te komen, is het Keller-model. Dit is ontworpen door Wouter Keller, econometrist, ondernemer, emeritus hoogleraar en voormalig bestuurder bij het CBS. Afgelopen september publiceerde Keller een interessant artikel in Elsevier. Het Renaissance Instituut nam naar aanleiding van deze publicatie contact met hem op. Samen hebben we gewerkt aan een verfijning van dit model. En we hebben - als proef op de som - een doorrekening laten maken door het CPB. 

EenvoudHet Keller-model is eenvoudig en gebaseerd op een combinatie van een standaard toelage per type huishouden en een vlaktaks. Tegenover de invoering daarvan staat een breed scala aan afschaffingen en vereenvoudigingen: huurtoeslag, zorgtoeslag, het kindgebonden budget, de kinderbijslag, de hypotheekrente- en zelfstandigenaftrek, het eigen woningforfait, de bijstand, de algemene heffings-, arbeids- en inkomensafhankelijke combinatiekorting worden in het Keller-model allemaal afgeschaft. Het doorvoeren van dusdanig grote stelselwijzigingen gaat gepaard gaan met onzekerheid. Nader onderzoek is daarom nodig. 

Betaalbaar en rechtvaardig?De CPB-doorrekening leidt tot twee hoofdconclusies: ten eerste is het budgettaire effect (het resultaat voor de schatkist) van deze enorme stelselwijziging beperkt. Dat is tamelijk spectaculair: deze enorme vereenvoudiging van het stelsel lijkt in beginsel houdbaar qua overheidsfinanciën. Ten tweede is het koopkrachteffect overall positief. Lagere en middeninkomens gaan er grosso modo op vooruit. Hogere inkomens gaan er in grosso modo iets op achteruit. Dit zijn gemiddelden. Individuele effecten variëren. Eenverdieners profiteren ook meer dan tweeverdieners. Ook hier is nader onderzoek nodig.

Vervolg: discussieavond, debat en nader onderzoekPolitieke partijen schrijven de komende maanden hun verkiezingsprogramma’s. De vereenvoudiging van ons belasting- en toeslagenstelsel vormt daar een onderdeel van. Het Keller-model biedt een interessant wetenschappelijk perspectief en verdient discussie. Het Renaissance Instituut organiseert die discussie. Namelijk op vrijdagmiddag 20 maart bij Scheltema te Leiden. Wouter Keller zal zijn model toelichten en bediscussiëren met andere experts en de aanwezigen. 

In dit document kunt u de gehele doorrekening van het CPB lezen.